وقتی به یزد سفر می کنی . . .

جغرافياي يزد

1- موقعيت رياضي :

استان يزددر مركز ايران وبين 29 درجه و35 دقيقه تا33 درجه و22 دقيقه عرض شمالي و52 درجه و49 دقيقه تا 56 درجه و40 دقيقه طول شرقي زمين قرار داردكه به طور كامل در طوقه مناطق خشك وبياباني جهان واقع شده است .

يزد از جنوب حدود 6 درجه تامدار رأس السرطان فاصله دارد.از طرف ديگر اين سرزمين درنيمكره شرقي وبين نصف النهار 55و52و27و56واقع است كه گستردگي آن درجهت غرب وشرق حدود 4 درجه است وچنانچه تقريباً هر درجه از سطح زمين را حدود 111كيلومتر در نظر بگيريم پهناي استان يزد حدود 450 كيلومتر خواهد بود.

2-  موقع نسبي :

اين استان چون در واحد طبيعي بيابان مركزي ايران ودر محدوده خشك وبياباني دنيا واقع شده ، محدوديتهاي شديدي در زمينه منابع آب دارد .به علاوه يزد بدليل موقعيت جغرافيايي ويژه اي كه در مركز ايران دارد در طول تاريخ همواره به دور از بحرانها ودرگيريهاوتداخل فرهنگي قرار داشته است.يزد كه در كمربندخشك ونيمه خشك نيمكره شمالي قرار گرفته است با همه كمبودهاي طبيعي ،‌به منزله پل ارتباطي بين مناطق شمالي وجنوبي كشور محسوب مي شود.جاده معروف «سنتو» كه بندرعباس را به تهران متصل مي كنداز ميان اين استان واز شهر يزد مي گذرد.

3- آب وهوا:

استان يزد به سبب موقعيت جغرافيايي اش در فلات مركزي ايران، داراي آب وهواي اقليمي – گرم خشك بياباني است؛اما شرايط محلي ، پاره اي دگرگونيها ي محدود در آن پديد آورده است .از يك سو ارتفاعات شيركوه (با قله 4075متري ) تا شعاع وسيعي از منطقه را تحت تأثير عوامل مثبت خود قرار مي دهد ، به گونه اي كه در دره ها وكوهپايه هاي آن هوا نسبتاً ملايم وداراي ويژگيهاي ييلاقي است .امااز سوي ديگر در مركز و مشرق استان وجودكويرهاي نمك و دشتهاي وسيع لخت وعريان بر ميزان درجه خشكي وشدت شرايط كويري افزوده است .دراين استان ، نوسان دما در تابستان و زمستان و حتي در شب و روز زياد است و اين از ويژگيهاي آب وهوايي منطقه به شمار مي رود؛ به گونه اي كه ميزان دما در طول سال بين حداقل 20 درجه سانتيگراد زير صفر تا 46 درجه سانتيگراد بالاي صفر در نوسان است.

از اين نگاه ، يزد داراي 2 فصل است: فصل بلند گرما ( از اسفند تا مهر ) وفصل كوتاه سرما ( از آبان تا اواخر بهمن ) .

4-  منابع آب :

الف ) آبهاي سطحي : به علت كمي ريزشهاي جوي هيچ گونه رودخانه دائمي در منطقه وجود ندارد.اماتعدادي مسيل – كه بعضي از آنها در سالهاي پرباران از چند ساعت تا يكماه و بيشتر آب دارد – وجود دارند وعبارتند از :

مسيلهاي صادق آباد واسلاميه ، تفت و فخرآبادكه هر دو از ارتفاعات شيركوه سرچشمه مي گيرند ومسيل معروف دوكالي واقع در خرانق

ب ) آبهاي زيرزميني ( قناتها – چاهها) :از روزگار كهن يكي از منابع مهم مورد استفاده مردم يزدآبهاي زيرزميني بوده است .از سال 1333 شمسي كار حفر و بهره برداري از چاههاي عميق ونيمه عميق نيز شروع شده و به علت نياز دائم متأسفانه اين فعاليت به سرعت در منطقه گسترش يافته است ، به گونه اي كه امروزه در اغلب مناطق استان انواع چاههاي عميق ونيمه عميق و امروزه لوله كشي جايگزين قنوات شده است .

5- قناتها :

تعداد كاريزها يا قناتها داير يزد،‌رستاق ، ميبد، اردكان ودشتهاي نيمه كوهستاني مهريز وتفت 367 رشته با تخليه سالانه 210ميليون متر مكعب وقنوات كوهستاني 370 رشته با تخليه سالانه 6 ميليون متر مكعب است .

6-  چاهها :

در استان يزد حدود 3000 حلقه چاه عميق ونيمه عميق مورد بهره برداري است كه حدود 1700 حلقه عميق و حدود 1400 حلقه نيمه عميق است .

7-  جهت گيري مناسب ساختمانهادر استان يزد

     با توجه به تابش خورشيد و وزش باد در شهر يزد مي توان به جهت گيري مناسب ساختمانهاي مختلف پي برد. در رابطه با تابش خورشيد با استفاده از انرژي تابشي محاسبه شده بر روي سطوح مختلف، جهت گيري مناسب بين 20 تا 30 درجه با محور شمال و جنوب در جهت شمال شرقي ـ جنوب غربي مي باشد.

      در رابطه با وزش باد اين جهت گيري بين 20 تا 45 درجه با محور شمال و جنوب در جهت شمال شرقي ـ جنوب غربي است (نمودار 17-2).مابين اين زوايا 20 تا 30درجه با محور شمال ـ جنوب ( تقريباً جهت  قبله در شهر يزد ) مي باشد .

     اين جهت كه از روزگار قدیم شناخته شده و مورد استفاده قرار مي گرفته است از نظر ميزان كل انرژي كه سطوح مختلف يك ساختمان منفرد ، ‌از تابش آفتاب دريافت مي كند، جهت بهينه محسوب مي شود. اين جهت براي ساختمانهايي كه منفرد بوده و يا حياط مركزي نسبتاً وسيعي دارند به اين دليل كه سطوح جانبي ساختمان نيز در معرض تابش آفتاب قرار دارد و انرژي حرارتي را جذب مي نمايد بهترين جهت محسوب مي گردد . در ضمن جهت نسيم خنك تابستان كه از جانب شيركوه مي وزد نيز در همين راستا مي باشد.

8-  تأثيرعوامل اقليمي برمعماري